Integriteit

In de financiële wereld wordt veel gesproken over integriteit en aanpalende begrippen, zonder dat iemand de moeite neemt om de begrippen af te bakenen. Ook blijf ik me afvragen waar de organisatiekundige rapporten zijn waar de concepten (zoals die van de witwasbestrijding en het financiële toezicht) op zijn gebaseerd.

Integriteit: containerbegrip of antoniem van fraude

Het is een verademing om een rapport uit een geheel andere sector te lezen, waar op een verstandige manier over het onderwerp wordt geschreven, niet met de betekenisloze mantra’s (“beheerste bedrijfsvoering”) die zo kenmerkend zijn voor de financiële sector.

In het rapport wordt onderkend dat het begrip integriteit op verschillende manieren wordt gehanteerd en dat iedere organisatie mensenwerk is, waarbij het een illusie is dat alle menselijke activiteit kan worden beheerst.

Ik citeer graag de samenvatting:

Een gebrek aan integriteit wordt regelmatig als oorzaak aangewezen voor incidenten in de zorg. Diverse zorginstellingen zijn integriteitsbeleid aan het vormgeven. Maar in de discussie over integriteit ontstaat vaak een eendimensionaal beeld, terwijl integriteit een complex begrip is. Dit signalement onderzoekt de mogelijkheden en grenzen van bestuurders in het bevorderen van integriteit in zorgorganisaties. Het heeft als doel het debat over integriteit in zorgorganisaties een stap verder te brengen en bestuurders handvatten te bieden voor het bevorderen van integriteit in hun organisatie.

Allereerst analyseren we hoe het concept ‘integriteit’ wordt begrepen in de literatuur, in het publieke debat en door de bestuurders van zorgorganisaties. Er bestaat geen eenduidige definitie van het begrip integriteit. Wij signaleren twee valkuilen bij het gebruik van de term. Enerzijds wordt integriteit zo breed gebruikt dat het een containerbegrip wordt en wordt het gekoppeld aan zaken die niets met integriteit te maken hebben. Anderzijds wordt integriteit versmald tot antoniem van fraude of tot het volgen van de regels, waarmee de betekenis van integriteit als deugdzaam handelen verloren gaat. In dit signalement verstaan wij onder integriteit een gelaagde persoonlijke eigenschap met vier componenten, namelijk betrouwbaarheid, deugdzaamheid, authenticiteit en reflectie. Integriteit heeft een situationeel en dynamisch karakter: wat onder integer handelen wordt verstaan, is onderhevig aan verandering.

Vervolgens beschrijven we in welke situaties de integriteit in zorgorganisaties in het geding is volgens de geïnterviewde zorgbestuurders. Dat varieert van situaties waarin het helder is wat oninteger gedrag is, maar waarin de verleiding blijkbaar toch groot is (wangedrag), tot situaties waarin het niet helder is wat integer gedrag is (zogenaamde ‘grijze gebieden’). Vijf thema’s kwamen regelmatig terug: botsende belangen en verwachtingen, omgaan met fouten, beloning van bestuurders, perverse systeemprikkels en groepsdruk. Bij het bespreken van deze thema’s viel op dat integriteit een moreel beladen begrip is. De maatschappelijke veroordeling van gedrag dat wordt aangemerkt als oninteger is sterk en er wordt vaak op de man gespeeld. Dit belemmert een constructief gesprek over oorzaken en oplossingen. Wat hierbij niet helpt, is dat integriteit in het publieke debat wordt gebruikt als antoniem voor fraude en ander regelrecht wangedrag. De angst om daarmee te worden geassocieerd, weerhoudt bestuurders ervan om hardop te spreken over wat zij zelf associëren met integriteit, namelijk worstelen met complexe belangenafwegingen in grijze gebieden waarin de integere handelwijze niet van te voren vast staat.

Ten slotte inventariseren we welke benaderingen en werkwijzen bestuurders hanteren om de integriteit in hun organisatie te bevorderen. De geïnterviewde zorgbestuurders zijn genuanceerd over de invloed die ze hebben op de integriteit in hun instelling. Manieren om integriteit te bevorderen kunnen worden onderverdeeld in benaderingen die zich meer op regels richten en benaderingen die zich meer op waarden richten. Op regels gebaseerde benaderingen zijn met name geschikt om integriteit te bevorderen in situaties waarin duidelijk is wat oninteger gedrag is. De geïnterviewden gaven aan dat in hun instelling regels zijn geformuleerd en dat er waar nodig sancties worden getroffen, maar zij benadrukten dat een aanpak die alleen op regels gericht is tekortschiet. Op waarden gerichte benaderingen kunnen op meer enthousiasme rekenen. Deze kunnen uitkomst bieden in de eerdergenoemde ‘grijze gebieden’, waar regels of waarden conflicteren. Bovendien zijn op waarden gebaseerde benaderingen gericht op ambities die hoger liggen dan de ondergrens waar regels gebaseerde benaderingen zich op richten. Ten slotte zijn bestuurders over het algemeen niet aanwezig in de privésetting waarin zorg wordt geboden. Bestuurders zijn daardoor genoodzaakt om te vertrouwen op de integriteit van professionals en richten zich op het faciliteren van reflectie op waarden. De voorkeur die de geïnterviewde bestuurders hebben voor een op waarden gerichte benadering brengt hen in een ongemakkelijke spagaat, want tegelijkertijd worden bestuurders door de buitenwereld nu juist afgerekend op controle en regels.

Het is te hopen dat er in de financiële sector, zowel aan de overheidskant als bij private organisatie, een beweging komt waarbij op een betere en menselijker manier met het onderwerp integriteit wordt omgegaan.

Meer informatie:

Over Ellen Timmer, advocaat ondernemingsrecht @Pellicaan

Verbonden aan Pellicaan Advocaten, http://www.pellicaan.nl/, kantoor Capelle aan den IJssel (Rotterdam), telefoon 088-6272287, fax 088-6272280, e-mail ellen.timmer@pellicaan.nl ||| Weblogs: algemeen: https://ellentimmer.wordpress.com/ ||| modernisering ondernemingsrecht: http://flexbv.wordpress.com/
Dit bericht werd geplaatst in Bestuursrecht, Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s