Extra bescherming voor de burger tegen de overheid: wel in het strafrecht, niet in het bestuursrechtelijke sanctierecht

In Europa is men bezig met een Europese richtlijn, waarin onder meer geregeld moet worden dat het recht van personen om voor onschuldig te worden gehouden tot dat zij schuldig zijn bevonden aan het plegen van een strafbaar feit – vaak ook aangeduid als de “onschuldpresumptie” – wordt versterkt. Dit beginsel, dat al in allerlei regelgeving is opgenomen, heeft gevolgen voor het verloop van een procedure. Onder meer betekent dit dat de overheid bewijs moet leveren van feiten en dat de burger bepaalde verdedigingsrechten heeft.

Het bestuursrechtelijke sanctierecht

Intrigerend is dat een aantal beschermende regels alleen gelden voor het strafrecht. In de Nederlandse versie van het Europese voorstel wordt gezegd dat de richtlijn niet geldt voor het bestraffende bestuursrecht, aldus overweging 6:

Deze richtlijn dient uitsluitend van toepassing te zijn op strafprocedures. Administratieve procedures die leiden tot sancties, zoals procedures inzake mededinging, handel, fiscaliteit en financiële diensten, en andere onderzoeken van administratieve instanties met betrekking tot deze procedures, en civiele procedures, vallen niet onder deze richtlijn.

In de toelichting wordt opgemerkt:

Artikel 4 — Publieke verwijzingen naar schuld vóór veroordeling

30. Het EHRM heeft geoordeeld dat een van de basiselementen van het beginsel van het vermoeden van onschuld erin bestaat dat een rechtbank of overheidsfunctionaris verdachten of beklaagden niet publiekelijk mag voorstellen als schuldig aan een bepaald strafbaar feit, wanneer zij nog niet hebben terechtgestaan en hun schuld nog niet definitief in rechte is komen vast te staan. Bovendien moet dit beginsel volgens de jurisprudentie van het EHRM gelden voor alle overheidsinstanties . Beide situaties zouden ertoe kunnen leiden dat het grote publiek de persoon schuldig acht en vooruitloopt op de beoordeling van de feiten door de rechter.

31. Dit beginsel mag geen afbreuk doen aan de mogelijkheid van publicatie, overeenkomstig het nationale recht, van beslissingen tot het opleggen van sancties naar aanleiding van administratieve procedures.

In het voorstel wordt niet toegelicht waarom de richtlijn niet op het bestuursrechtelijke sanctierecht van toepassing mag zijn. Ik vraag me af waarom er niet wordt gekeken naar een bredere aanpak van rechtsbescherming van de burger (& ondernemer) tegen de overheid, terwijl er toch alle aanleiding is om na te gaan of het bestuursrechtelijke sanctierecht wel voldoet aan de eisen van ‘fair trial’.

In Nederland komen in de regels over het bestuursrechtelijke sanctierecht enkele regels terug die we ook uit het strafrecht kennen, zoals het zwijgrecht [*]. De Nederlandse overheid kiest steeds vaker voor het bestuursrechtelijke sanctierecht en er kunnen zware sancties worden opgelegd, wat onder meer door de LHV-zaak wordt geïllustreerd. Een algemeen kenmerk van dit sanctierecht is dat er geen rechter aan te pas komt, de overheid (het bestuursorgaan) kan zonder voorafgaande tussenkomst van de rechter zware sancties opleggen.

Misschien dat ik meer te weten kom tijdens de VAR jaarvergadering van 23 mei 2014 over het bestuursstrafrecht. Blijkens de aankondiging zijn de preadviseurs Karianne Albers (OU), Christien Saris (Stibbe advocaten) / Michiel van Emmerik (universiteit Leiden) en Frans-Jozef Haas (raadsheer belastingkamer Hof Amsterdam).

Meer informatie over het Europese onschuldpresumptievoorstel

Nederlandse overheid

Europa

Noot

[*] Artikel 5:10a:
1. Degene die wordt verhoord met het oog op het aan hem opleggen van een bestraffende sanctie, is niet verplicht ten behoeve daarvan verklaringen omtrent de overtreding af te leggen.
2. Voor het verhoor wordt aan de betrokkene medegedeeld dat hij niet verplicht is tot antwoorden.

Aanvulling 7 april 2014 nr. 1
Inmiddels heeft de VAR de uitnodiging voor jaarvergadering van 23 mei a.s. verzonden. De vergadering zal in Utrecht plaats vinden. Uit de aankondiging:

VAR- jaarvergadering 23 mei 2014: Boetes en andere bestraffende sancties: een nieuw perspectief?

In de jaarvergadering van de VAR begeven wij ons dit jaar in het grensgebied tussen het bestuursrecht en het strafrecht. De preadviezen gaan over de bestuurlijke boete en andere bestraffende sancties. Aan de orde komt uiteraard de vraag wanneer een bestuurlijke sanctie een bestraffend karakter heeft. Veel aandacht zal er zijn voor de opstelling van de bestuursrechter in boetezaken. Er is een vergelijking gemaakt tussen verschillende bestuursrechters rond de vraag wat een evenredige bestraffing is. Hoe wordt bijvoorbeeld omgegaan met beleidsregels in het boeterecht? Ook zal het gaan over bewijsrecht. Hoe actief moet de rechter zich opstellen? Uitvoerig zal op al deze punten aandacht worden besteed aan de ruime ervaring met de boete in het belastingrecht.

De preadviseurs en hun preadviezen zijn:

– mr. dr. C.L.G.F.H. Albers (Open Universiteit), Bestraffend bestuur 2014. Naar een volwassen bestraffend bestuurs(proces)recht?
– mr. dr. M.L. van Emmerik (Universiteit Leiden) en mr. C.M. Saris (advocaat bij Stibbe), Evenredige bestuurlijke boetes
– mr.drs. F.J.P.M. Haas (Gerechtshof Amsterdam), Fiscale boeten

Aanvulling 7 april 2014 nr. 2
Soms is het in het bestuursrecht “van dik hout zaagt men planken”, zie de column van Hans Verbeek, waarin hij aan het slot spreekt over de zgn. “Mulder-zaken” en schrijft

De besluiten van het OM zijn voornamelijk gemotiveerd met computergegenereerde standaardteksten. Te vrezen valt dat de zeefwerking van dit administratief beroep meer voortkomt uit moedeloosheid van de burger dan uit de inhoudelijke overtuigingskracht van de besluiten. (…) Van teveel efficiency bij de handhaving wordt een rechtstaat juist niet beter.

Marlies van Eck schrijft naar aanleiding van dit bericht over de inzet van automatisering bij beboeten van automobilisten : “De camera’s en de software hebben een fout: een auto met een fietsendrager wordt aangezien voor een auto met een caravan/aanhangwagen. (…) In plaats van tevoren iemand de boetes of foto’s te laten checken wordt gekozen voor het opleggen van boetes. De burgers kunnen toch in bezwaar…

Advertenties

Over Ellen Timmer, advocaat ondernemingsrecht @Pellicaan

Verbonden aan Pellicaan Advocaten, http://www.pellicaan.nl/, kantoor Capelle aan den IJssel (Rotterdam), telefoon 088-6272287, fax 088-6272280, e-mail ellen.timmer@pellicaan.nl ||| Weblogs: algemeen: https://ellentimmer.wordpress.com/ || modernisering ondernemingsrecht: http://flexbv.wordpress.com/
Dit bericht werd geplaatst in Bestuurlijke sancties, Bestuursrecht, Grondrechten, rechtsstaat e.d., Strafrecht en getagged met , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op Extra bescherming voor de burger tegen de overheid: wel in het strafrecht, niet in het bestuursrechtelijke sanctierecht

  1. Guus Poelen zegt:

    Beste Ellen,

    Hartelijk dank voor het doorsturen van dit stuk. Was het niet zo dat bij fiscale boeteprocedures artikel 6 EVRM van toepassing is? En dat daar de onschuldpresumptie in verwerkt zit? In hoeverre moeten we dan belang hechten aan het feit dat de onderhavige richtlijn niet voor administratieve procedures geldt?

    Met vriendelijke groet,

    Guus Poelen

    Infintax

  2. Beste Guus,
    Het klopt dat artikel 6 EVRM ook voor bestuursrechtelijke boetes (zoals fiscale boetes) geldt. Probleem is echter dat de rechtsbescherming in de bestuursrechtelijke praktijk soms weinig te betekenen heeft. Als het gaat om ‘kleine’ financiële belangen, is een bepaalde mate van ‘vereenvoudiging’ niet te vermijden. Maar als het om hoge boetes gaat, vind ik dat het wel wat beter kan met de rechtsbescherming. Ik ben daarom erg benieuwd naar de preadviezen die voor de VAR worden gemaakt. Zie in dit verband ook het artikel van Barkhuysen op NJBlog, http://www.njb.nl/herijking-waarborgen-bestuurlijke-sancties
    Mvg, Ellen

  3. Pingback: ‘Extra bescherming voor de burger tegen de overheid: wel in het strafrecht, niet in het bestuursrechtelijke sanctierecht’ ← BijzonderStrafrecht.nl

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s