Rechtsbescherming van personen bij plaatsing op sanctielijsten

In de financiële sector kunnen ondernemingen te maken krijgen met internationale sanctielijsten, zij moeten dan verifiëren of personen met wie zij zaken doen op die lijsten staan. Ook burgers kunnen met die lijsten worden geconfronteerd, doordat zij op die lijsten kunnen worden geplaatst.

Met de rechtsbescherming van de burgers is het niet al te best gesteld, zo blijkt uit een recente uitspraak van het Europese Hof van Justitie in de zaak van de heer Kadi, zie ook het persbericht. Volgens het Hof biedt de huidige praktijk van uitvoering van de ‘Al Qaida’-sanctielijst van de VN-Veiligheidsraad door de EU onvoldoende rechtsbescherming aan de betrokken persoon. De EU-rechter moet kunnen nagaan of de gronden voor plaatsing op de lijst gestaafd worden door informatie of bewijs en de rechter mag toetsen of de grondrechten (zoals het recht op verdediging) worden nageleefd. In het persbericht staat onder meer:

In its judgment delivered today, the Court states, first, that in proceedings relating to listing or maintaining the listing of the name of an individual on the list of persons suspected of being associated with terrorism, the competent European Union authority must disclose to the individual concerned the evidence underpinning its decision. Accordingly, that individual must be able to obtain, at the very least, the summary of reasons provided by the Sanctions Committee to support that committee’s decision to impose restrictive measures on him. Further, that authority must ensure that that individual is placed in a position in which he may effectively make known his views on the grounds relied on against him and must examine, in the light of comments made by the individual concerned, whether those reasons are well founded. In that context, if necessary, it is the task of that authority to seek the assistance of the Sanctions Committee and, through that committee, the Member of the UN which proposed the listing of the individual concerned on the Consolidated List, in order to obtain the disclosure of information or evidence, confidential or not, to enable it to undertake a careful and impartial examination of whether the reasons concerned are well founded.

Likewise, in the judicial review of the lawfulness of those reasons, the Courts of the European Union, which must assess whether those reasons are capable of supporting the listing of the person concerned on the list produced by the competent European Union authority, may request that authority to submit to it that information or evidence. It is the task of that authority to establish, in the event of challenge, that the reasons relied on against the person concerned are well founded, and not the task of that person to adduce evidence of the negative, that those reasons are not well founded. If the authority is unable to accede to the request by the Courts of the European Union, it is then the duty of those Courts to base their decision solely on the material which has been disclosed to them, namely, in this case, the indications contained in the summary of reasons provided by the Sanctions Committee, the observations and any exculpatory evidence submitted by the person concerned and the authority’s response to those observations. If that material is insufficient to allow a finding that a reason is well founded, the Courts of the European Union shall disregard that reason as a basis for the contested decision to list or maintain a listing.

If, on the other hand, the competent European Union authority provides relevant information or evidence, the Courts of the European Union must determine whether the facts alleged are accurate in the light of that information or evidence and assess the probative value of that information or evidence in the circumstances of the particular case and in the light of any observations submitted in relation to them by, among others, the person concerned.

In that regard, the Court acknowledges that overriding considerations to do with the security of the European Union or of its Member States or with the conduct of their international relations may preclude the disclosure of some information or some evidence to the person concerned. In such circumstances, it is nonetheless the task of the Courts of the European Union, before whom the secrecy or confidentiality of that information or evidence is no valid objection, to determine, when examining all the matters of fact or law produced by the competent Union authority, whether the reasons relied on by that authority as grounds to preclude that disclosure are well founded.

If the Courts of the European Union conclude that those reasons do not preclude disclosure, at the very least partial disclosure, of the information or evidence concerned, it shall give the competent European Union authority the opportunity to make such disclosure to the person concerned. If that authority does not permit the disclosure of that information or evidence, in whole or in part, the Courts of the European Union shall then undertake an examination of the lawfulness of the contested measure solely on the basis of the material which has been disclosed to that person.

On the other hand, if it turns out that the reasons relied on by the competent European Union authority do indeed preclude the disclosure to the person concerned of information or evidence produced before the Courts of the European Union, it is necessary to strike an appropriate balance between the requirements attached to the right to effective judicial protection and those flowing from the security of the European Union or its Member States or the conduct of their international relations. In order to strike such a balance, it is legitimate to consider possibilities such as the disclosure of a summary outlining the information’s content or that of the evidence in question. Irrespective of whether such possibilities are taken, it is for the Courts of the European Union to assess whether and to what the extent the failure to disclose confidential information or evidence to the person concerned and his consequential inability to submit his observations on them are such as to affect the probative value of the confidential evidence.

The Court also states that, if, in the course of its review of the lawfulness of the contested decision, the Courts of the European Union consider that, at the very least, one of the reasons mentioned in the summary provided by the Sanctions Committee is sufficiently detailed and specific, that it is substantiated and that it constitutes in itself sufficient basis to support that decision, the fact that the same cannot be said of other such reasons cannot justify the annulment of that decision. In the absence of one such reason, the Courts of the European Union will annul the contested decision.

In the present case, the Court is of the opinion that, contrary to the analysis of the General Court, the majority of the reasons relied on against Mr Kadi are sufficiently detailed and specific to allow effective exercise of the rights of the defence and judicial review of the lawfulness of the contested measure. On the other hand, the Court holds that, since no information or evidence has been produced to substantiate the allegations, roundly refuted by Mr Kadi, of his being involved in activities linked to international terrorism, those allegations are not such as to justify the adoption, at European Union level, of restrictive measures against him.

Consequently, the Court considers that, notwithstanding errors of law committed by the General Court in the interpretation of the rights of the defence and the right to judicial protection, the Commission’s further regulation must be annulled. The Court therefore dismisses the appeals brought by the Commission, the Council and the United Kingdom.

Een Nederlandstalige samenvatting is te vinden bij het Expertisecentrum Europees Recht (Ministerie van Buitenlandse Zaken).

NB Aan de gebrekkige rechtsbescherming rondom sanctielijsten werd eerder in het NRC al aandacht besteed. De navolgende artikelen kunnen nog op internet worden gelezen:

  • 01-02-2007 Vanaf nu bent u ‘terrorist’, “Op een dag kon José Maria Sison (68) niet meer pinnen. De activist uit Nederland was plotseling een ‘terrorist’.”
  • 03-11-2006 Rechtsorde in gebreke, “Dat dergelijke zwakke VN-wetgeving in Nederland via de EU direct geldt, is reden tot zorg.”

Aanvulling 13 september 2013
Het Expertisecentrum Europees Recht (BuZa) organiseert op 27 september 2013 een seminar “Het Kadi II-arrest: gevolgen voor het sanctiebeleid van de VN, de EU en Nederland”. Dit is door middel van de e-mail nieuwsbrief aangekondigd, op de site van Expertisecentrum Europees Recht heb ik hier nog niets over kunnen vinden. In de e-mail nieuwsbrief wordt aangegeven wat de doelgroep is en bij wie meer informatie kan worden verkregen:

Op vrijdag 27 september 2013 organiseert het ECER een seminar over internationale sancties gericht op individuen, naar aanleiding van het arrest Kadi-II van het EU Hof. Sprekers zullen zijn Kimberly Prost, VN Ombudspersoon voor de Al Qaeda sanctielijst, en Sonja Boelaert, werkzaam voor de Juridische Dienst van de Raad. De discussie zal worden geleid door professor Niels Blokker van de Universiteit Leiden.
Het EU-Hof heeft in de ‘Kadi-II’-zaak geoordeeld dat de huidige praktijk van uitvoering door de EU van de Al Qaeda sanctielijst van de VN-Veiligheidsraad onvoldoende rechtsbescherming biedt aan het betrokken individu. De EU-rechter moet kunnen nagaan of de gronden voor listing gestaafd worden door informatie of bewijs en hij mag toetsen of de grondrechten (zoals het recht op een adequaat verweer) worden nageleefd. De onderliggende informatie, meestal afkomstig van geheime diensten, is echter vaak niet beschikbaar voor het betreffende individu of zelfs voor de autoriteiten in de EU die het VN-besluit implementeren.
In dit seminar staan de politieke en juridische implicaties van dit arrest centraal, zowel voor de EU als de VN. Kan aan het arrest uitvoering worden gegeven zonder afbreuk te doen aan de verplichtingen onder het VN Handvest? Kan een procedure worden gevonden voor de uitwisseling van informatie tussen de VN en EU-autoriteiten die recht doet aan de vertrouwelijkheid ervan en de bronnen waaruit deze afkomstig is? Of komen EU lidstaten in een onmogelijke spagaat?
Met dit seminar wil het ECER in samenwerking met de afdeling Internationaal Recht gelegenheid bieden aan geïnteresseerden van de Haagse ministeries, rechterlijke macht en wetenschap om van gedachten te wisselen over de gevolgen van dit arrest.

Sprekers
Kimberly Prost is sinds 2010 VN Ombudspersoon voor de Al Qaeda sanctielijst. De Ombudspersoon behandelt individuele verzoeken tot delisting en doet hierover aanbevelingen aan het Al Qaeda sanctiecomité van de VN. Daarvoor was ze rechter bij het Joegoslavië Tribunaal.
Sonja Boelaert vertegenwoordigde de Europese Commissie in de procedure van Kadi voor de EU-rechter en in andere sanctiezaken. Ze is thans werkzaam voor de Juridische Dienst van de Raad op hetzelfde terrein.
Niels Blokker was tot juni 2013 plv hoofd van de afdeling Internationaal Recht op Buitenlandse Zaken en in die capaciteit nauw betrokken bij de oprichting van het instituut VN Ombudspersoon in 2009. Hij is nu voltijds hoogleraar internationaal recht aan de Universiteit Leiden.

Programma
De bijeenkomst vindt plaats van 12:30u tot 14:00u. Vanaf 12:00u staan broodjes klaar.

Meer gegevens en aanmelding
Locatie: Ministerie van Buitenlandse Zaken, Bezuidenhoutseweg 67, Den Haag (Max van der Stoel zaal, 1C71 (voorheen Multi Purpose Room)).
U kunt zich aanmelden door een mail te sturen naar djz-ecer@minbuza.nl. Deelname staat alleen open voor medewerkers van de Haagse ministeries, rechterlijke macht en wetenschap en is kosteloos. Registratie vindt plaats op volgorde van aanmelding. U ontvangt tijdig een bevestiging.

Aanvulling 1 oktober 2013
Over deze uitspraak is op de site van het International Centre for Counter-Terrorism (ICCT) een artikel verschenen, geschreven door dr. Bibi van Ginkel dat hier is te vinden.
ECER laat op de site weten dat de bijeenkomst goed is bezocht:

Druk bezocht ECER-seminar over gevolgen Kadi II-arrest voor sanctiebeleid
Nieuwsbericht | 30 september 2013
Kimberly Prost, VN-Ombudsperson voor het Al-Qaeda sanctiecomité, en EDEO-vertegenwoordiger Kees Smit Sibenga gingen vrijdag 27 september openhartig met elkaar en met de zaal in discussie over de gevolgen van het arrest van het EU-Hof in de Kadi II-zaak voor het sanctiebeleid van de EU, de VN en Nederland. Onderstreept werden de vele uitdagingen voor het vinden van een procedure voor de uitwisseling van informatie tussen de VN en EU-autoriteiten die recht doet aan de vertrouwelijkheid ervan en de bronnen waaruit deze afkomstig is.
Houdt de ECER-website in de gaten voor nieuws over toekomstige seminars van het ECER.

Aanvulling 16 december 2013
De Europese rechter gaat akkoord met procedures waarvan een deel geheim blijft voor de burger, zo blijkt uit een andere uitspraak van het HvJ. Zie onder meer overwegingen 67 en verder:

67 In deze context staat het aan de bevoegde nationale rechter om te beoordelen of en in welke mate de beperkingen op de rechten van verweer van verzoeker, welke met name voortvloeien uit het feit dat het bewijsmateriaal en de redenen waarop het uit hoofde van genoemd artikel 27 genomen besluit is gebaseerd niet nauwkeurig en volledig bekend zijn gemaakt, van dien aard zijn dat zij van invloed zijn op de bewijskracht van het vertrouwelijke bewijsmateriaal.
68 Bijgevolg staat het aan de bevoegde nationale rechter om, enerzijds, erop toe te zien dat de essentie van de redenen die ten grondslag liggen aan het betrokken besluit, aan de belanghebbende op zodanige wijze wordt meegedeeld dat naar behoren rekening wordt gehouden met de noodzakelijke vertrouwelijkheid van het bewijsmateriaal, en om, anderzijds, krachtens het nationale recht de consequenties te trekken uit een eventuele schending van die mededelingsplicht.
69 Gelet op een en ander dient op de gestelde vraag te worden geantwoord dat de artikelen 30, lid 2, en 31 van richtlijn 2004/38, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, aldus moeten worden uitgelegd dat zij vereisen dat de bevoegde nationale rechter erop toeziet dat ingeval de redenen die ten grondslag liggen aan een uit hoofde van artikel 27 van deze richtlijn genomen besluit, en het daarop betrekking hebbende bewijsmateriaal, door de bevoegde nationale autoriteit aan de betrokkene niet nauwkeurig en volledig bekend worden gemaakt, dit beperkt blijft tot het strikt noodzakelijke, en dat aan de betrokkene hoe dan ook de essentie van die redenen op zodanige wijze wordt meegedeeld dat naar behoren rekening wordt gehouden met de noodzakelijke vertrouwelijkheid van het bewijsmateriaal. (…)
Het Hof (Grote kamer) verklaart voor recht:

De artikelen 30, lid 2, en 31 van richtlijn 2004/38/EG van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 betreffende het recht van vrij verkeer en verblijf op het grondgebied van de lidstaten voor de burgers van de Unie en hun familieleden, tot wijziging van verordening (EEG) nr. 1612/68 en tot intrekking van richtlijnen 64/221/EEG, 68/360/EEG, 72/194/EEG, 73/148/EEG, 75/34/EEG, 75/35/EEG, 90/364/EEG, 90/365/EEG en 93/96/EEG, gelezen in het licht van met name artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, moeten aldus worden uitgelegd dat zij vereisen dat de bevoegde nationale rechter erop toeziet dat ingeval de redenen die ten grondslag liggen aan een uit hoofde van artikel 27 van deze richtlijn genomen besluit, en het daarop betrekking hebbende bewijsmateriaal, door de bevoegde nationale autoriteit aan de betrokkene niet nauwkeurig en volledig bekend worden gemaakt, dit beperkt blijft tot het strikt noodzakelijke, en dat aan de betrokkene hoe dan ook de essentie van die redenen op zodanige wijze wordt meegedeeld dat naar behoren rekening wordt gehouden met de noodzakelijke vertrouwelijkheid van het bewijsmateriaal.

Over Ellen Timmer, advocaat ondernemingsrecht @Pellicaan

Verbonden aan Pellicaan Advocaten, http://www.pellicaan.nl/, kantoor Capelle aan den IJssel (Rotterdam), telefoon 088-6272287, fax 088-6272280, e-mail ellen.timmer@pellicaan.nl ||| Weblogs: algemeen: https://ellentimmer.wordpress.com/ ||| modernisering ondernemingsrecht: http://flexbv.wordpress.com/
Dit bericht werd geplaatst in Financieel recht, onder meer Wft, Wtt, Fraude, witwasbestrijding, Wwft en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Rechtsbescherming van personen bij plaatsing op sanctielijsten

  1. Pingback: Rechtsbescherming van personen bij plaatsing op sanctielijsten | Compliance Platform Trustkantoren

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s