Levert de invoering van formele structuren een bijdrage aan prestaties van advocatenkantoren? Naar aanleiding van het proefschrift van Lander. Met een terzijde over het kantoorhandboek van de NOVA

Bestuurders van advocatenkantoren en andere zakelijke dienstverleners (zoals accountantskantoren) hebben er nieuw leesvoer bij gekregen. Op 6 januari jl. is Michel Lander gepromoveerd op een proefschrift met de titel ‘Profits or Professionalism? On designing professional service firms‘. Volgens de informatie over dit proefschrift onderzocht Michel Lander de invoering van traditionele organisatorische processen in professionele dienstverleners. Voorts staat er:

Onder invloed van de economische crisis beginnen professionele dienstverleners als advocaten- en accountantskantoren zich meer te gedragen als ‘normale’ organisaties. Traditioneel gezien was deze sector gestoeld op een dominante professionele logica, met de maatschap als de meest gebruikelijke ondernemingsvorm. Economische en sociale trends, overheidsbeleid en klantvoorkeuren hebben echter geleid tot de verspreiding van een commercieel ethos in deze beroepen. Structuren en processen worden aangepast om het hoofd te bieden aan groei, diversificatie en internationalisatie.

De gevolgen van het invoeren van een winstdoelstelling op de prestaties, reputatie en het gedrag van deze dienstverleners zijn echter nog onbekend. Onderzoek naar professionele dienstverleners is pas recentelijk op gang gekomen. Verrassend, gezien hun integrale rol in de huidige kenniseconomie.

Positieve invloed
Wat zijn de effecten van de verschuiving van professioneel naar commercieel op de dienstverleners? Voor zijn proefschrift onderzocht Lander de invoering van traditionele organisatorische processen zoals strategie en formeel intern toezicht bij advocaten- en accountantskantoren. Daaruit blijkt ten eerste dat deze verschuiving niet geldt voor alle dienstverleners. Veel professionals in middelgrote firma’s bieden weerstand aan de nieuwe logica.

Daarnaast komt naar voren dat de invoering van formele structuren in juridische organisaties een bijdrage levert aan de prestaties van advocatenkantoren. Ook blijft de positieve invloed van de reputatie en kwaliteit van de advocaten behouden. Tegenover deze bijdrage staat echter een hoge prijs, omdat het wangedrag van juristen in de hand werkt. Bij professioneel georiënteerde samenwerkingsvormen werd dit effectief voorkomen of opgelost door collegiale controle. Traditionele vormen van formeel intern toezicht door middel van sociale processen zijn veel effectiever.

Verder blijkt dat accountants in het algemeen weerstand bieden tegen de invoering van processen die haaks staan op hun professionele normen en processen en hun autonomie beperken.

Dubbele doelstelling
Traditioneel waren professionele dienstverleners georganiseerd rond de spil van hun publieke functie: het bieden van publieke diensten, zoals een goed georganiseerd juridisch systeem en betrouwbare bedrijfscontroles. Nu is er echter een dubbele doelstelling. Het maken van winst is erbij gekomen. Deze publieke en private doelstelling kunnen echter tegenstrijdige belangen opleveren. Lander vindt dat firma’s een hoofddoelstelling moeten kiezen: het maken van winst, zich richten op reputatie of borgen dat het wangedrag onder hun advocaten minimaal is. De organisatorische processen die nodig zijn om dit te bereiken zijn immers kennelijk niet compatibel.

Het maakt me wel nieuwsgierig naar het proefschrift. Want het is verrassend dat advocaten c.s. pas sinds de economische crisis winst willen maken. Dat is toch altijd al zo? In deze introductie ontbreekt ook dat een groot deel van deze dienstverleners werkzaam is in kleine ondernemingen. Professionalisering van het bestuur van grote ondernemingen met professionele dienstverleners is noodzaak. De vraag is welke betekenis deze concepten hebben voor de vele kleine ondernemingen.

Kantoorhandboek voorgeschreven door Nederlandse Orde van Advocaten

In dit verband moest ik denken aan het nieuwe voorschrift van de Nederlandse Orde van Advocaten (NOVA), dat alle advocatenkantoren, van groot tot klein een kantoorhandboek moeten hebben. De NOVA biedt een modelhandboek aan, dat verplicht moet worden gekocht van een softwareleverancier. Hierbij kunnen zeer veel vraagtekens worden gezet:

  • Is een kantoorhandboek voor kleine advocatenkantoren wel nodig?
  • Waarom moet het modelhandboek worden gekocht van een softwareleverancier. Als het model door de NOVA is ontwikkeld (op kosten van de advocatuur), lijkt het logischer het gratis als tekstbestand aan de kantoren ter beschikking te stellen.

Misschien dat het voorschrift een gevolg is van ideeën over professionalisering van de beroepsuitoefening. Daar ben ik voor, maar dan lijkt me het voorschrijven van een kantoorhandboek aan kleine advocatenkantoren geen zinvolle maatregel.

Mededingingsbeperking

Een andere vraag is of de formele eisen, die aan de beroepsuitoefening worden gesteld,  kunnen worden aangemerkt als mededingingsbeperkende voorschriften. De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) is op dit moment niet alleen actief op het gebied van grote ondernemingen, maar legt ook boetes op aan kleine ondernemers en hun beroepsorganisaties. Recente voorbeelden:

Enige tijd geleden is de NMa bezig geweest met een algemeen onderzoek naar notarissen. Daar heb ik echter een hele tijd niets meer over gehoord. (Afgezien van een bericht over de rol van notarissen bij executieveilingen.) Ook de juridische beroepsbeoefenaren (zoals advocaten, notarissen en deurwaarders) kunnen door de NMa worden onderzocht. De interessante vraag is dan welke beroepsvoorschriften door de NMa worden toegestaan.

Over Ellen Timmer, advocaat ondernemingsrecht @Pellicaan

Verbonden aan Pellicaan Advocaten, http://www.pellicaan.nl/, kantoor Capelle aan den IJssel (Rotterdam), telefoon 088-6272287, fax 088-6272280, e-mail ellen.timmer@pellicaan.nl ||| Weblogs: algemeen: https://ellentimmer.wordpress.com/ ||| modernisering ondernemingsrecht: http://flexbv.wordpress.com/
Dit bericht werd geplaatst in Dienstverlening - juridisch financieel [advocaten, accountants, belastingadviseurs e.d.], Kantoororganisatie en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s